Nói không

Bắt đầu từ chỗ đọc một bài viết dễ thương trong trang của nhà thơ TN.

Nhà thơ kể chuyện đọc thơ cho đồng hội phật tử nghe. Rằng vốn rất ngại vì tự nhận "yếu không dám ra gió". Nhưng lỡ không chối từ được thỉnh cầu của thầy.

Rằng "nói không với cái xấu còn khó trần ai nữa là cái tốt".

Nghĩ bụng, nói không với cái xấu e khó hơn từ chối cái tốt chơ.

Nghiệm ra rằng, nói không ở đời là khó lắm, khó lắm.

Chứ cứ như kẻ cơ hội kia gì cũng lẻo mép đòi nói không ...

Chép Sử

Lúc bấy giờ nhà Tống nghe tin Tiên-hoàng đã mất, tự-quân còn dại, muốn thừa thế sang lấy nước ta, mới hội đại binh ở gần biên-giới.
Bên ta được tin quân Tàu sắp sang, Lê Hoàn sai Phạm cự Lượng làm đại-tướng đem binh đi chống giữ. Trước khi khởi hành, Phạm cự Lượng họp cả quân-sĩ lại ở trong điện, rồi nói rằng: "Bây giờ quân nghịch sắp vào cõi, mà vua thì còn bé, lấy ai mà thưởng phạt cho chúng mình. Dẫu chúng mình có hết sức lập được chút công nào, thì rồi ai biết cho? Chi bằng nay ta tôn Thập-đạo tướng-quân lên làm vua rồi ra đánh thì hơn"26.
Quân-sĩ nghe nói đều hô vạn-tuế. Thái-hậu thấy quân-sĩ thuận cả, mới sai lấy áo long-cổn mặc vào cho Lê Hoàn.
Lê Hoàn lên làm vua, giáng Đinh Tuệ xuống làm Vệ-vương, sử gọi là Phế-đế.

(Chép lại từ Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kim)

Ở chú thích số 26, cụ Lệ Thần bàn: Xem sử Tàu, nhà Tống lấy ngôi nhà Hậu-Chu cũng giống như bên ta nhà Tiền-Lê lấy ngôi nhà Đinh. Nhà làm sử có chép lẫn nhau không?


Mình ăn theo nói leo, cũng nuận: Muốn giấu gì đây nên copy đâu đó về paste đè lên sử đấy thôi.


Bonus chuyện chép sử xứ người:

Bấy giờ vua nước Cử là Lê Tị hãy còn ở nước Tề. Thôi Trữ và Khánh Phong phụng Tề Cảnh công hội thề với Lê Tị công. Lê Tị công trở về nước Cử. Thôi Trữ sai Đường Vô Cữu đem thi thể bọn Châu Xước và Tề Trang công cùng chôn ở Bắc Quách, giảm bớt nghi lễ, không cho giáp binh đi hộ tang, nói rằng sợ lại loạn ở dưới âm phủ!

Thôi Trữ truyền cho quan thái sử Bá vào chép sử là Tề Trang công bị bệnh sốt rét mà chết. Quan thái sử Bá không nghe, chép vào thẻ rằng:

- "Ngày Ất Hợi, tháng Năm, mùa Hạ, Thôi Trữ giết vua là Quang".

Thôi Trữ nổi giận, giết thái sử Bá. Thái sử Bá có ba người em là Trọng, Thúc, Quí . Trọng lại chép như trước. Thôi Trữ lại giết đi. Thúc cũng chép thế. Thôi Trữ lại giết. Quí lại chép như vậy. Thôi Trữ cầm lấy cái thẻ mà bảo Quí rằng:

- Ba anh mày đều chết cả, còn mày không sợ chết à? Nếu mày chịu chép khác đi thì ta tha chết cho.

Quí nói:

- Chép đúng sự thực là chức phận của người làm sử, nếu trái chức phận mà sống thì chẳng thà chết còn hơn! Ngày xưa Triệu Xuyên giết Tấn Linh công, quan thái sử là Đổng Hổ cho rằng Triệu Thuẫn là chính khanh mà không biết trị tội qân giặc, bèn chép rằng: "Triệu Thuẫn giết vua là Di Cao" thế mà Triệu Thuẫn không lấy làm quái. Thế thì biết chức phận của người làm sử không thể bỏ được! Nếu tôi không chép, trong thiên hạ tất cũng có người khác chép! Tôi không chép cũng không có thể che được sự xấu của quan tướng quốc, mà lại để cho thức giả chê cười, nên tôi liều chết mà chép, xin tướng quốc cứ tuỳ ý định đoạt!

Thôi Trữ thở dài mà nói rằng:

- Ta sợ nước nhà nghiêng đổ, bất đắc dĩ mà phải làm việc này! Nhà ngươi dẫu chép thẳng, thiên hạ cũng xét tấm lòng cho ta!

Nói xong, liền ném cái thẻ đưa trả Quí . Quí cầm cái thẻ đi ra, sắp đến cửa sử quán, lại gặp Nam Sử Thị, Quí hỏi đi đâu, Nam Sử Thị nói:

- Ta nghe nói anh em nhà ngươi đều chết cả, sợ bỏ mất cái việc ngày Ất Hợi, tháng Năm, mùa Hạ mới rồi, vậy nên ta cầm thẻ đến để chép.

Quí đưa cái thẻ của mình chép cho Nam Sử Thị xem. Nam Sử Thị mới cáo từ mà về.

Thôi Trữ lấy việc thái sử Quí chép thẻ làm xấy hổ, mới đổ tội cho Giả Thụ mà giết đi.

Nhìn ra cửa sổ

Một ô cửa sổ bé tí. Bịt kính kín mít.
Ngoài kia mênh mang những mây. Lồng lộng những gió.
Cửa sổ một chiếc ATR72.
Trong chuyến đi đến một vùng đất nam nhất mà mình từng đi.
Cho đến lúc ấy, mình chưa từng đến một nơi nào nam hơn Sài Gòn.

Nói như nhiều người VN đương đại hay nói: tranh thủ ngắm hoang sơ trước khi nó bị thương mại hóa. Thời buổi. Gì cũng phải đua.
Có vẻ mình không kịp. Bụi xây dựng cùng xe cơ giới đã chiếm lĩnh không gian.
Chỉ còn tiếc nuối dán mắt qua cửa sổ máy bay. Một vùng biển trời mênh mang hào sảng.

Có lẽ miền Tây mới thật sự có những cánh đồng thẳng cánh cò bay. Và kênh rạch thẳng tít tắp.
Khác với miền Trung thân thuộc của mình. Những đồng ruộng nhăm nhỏ bởi những sông cùng núi vươn ra biển.

Bỗng nghi ngờ cả câu thơ "Từ thuở mang gươm đi mở cõi ...".
Có thật "ngàn năm thương nhớ ..."? Nơi ngàn năm tụ những "bó thân về với triều đình".

Cái hào sảng, cái rộng rãi kia phải góp về cho xứ ấy loay hoay kỷ niệm ngàn năm ...

Lòng vòng

Đầu tiên là chính mình.
Lòng vòng đạp xe trên phố.

Thấy một vật chạy lòng vòng trên hè phố. Đúng hơn là trên một miếng các tông không lớn lắm. Quanh một cái chai nhựa. Cũng là một chiếc xe đạp.
Đã lâu, hình ảnh những người bán hàng rong trên phố không còn lạ lẫm. Có những người bán đồ chơi. Không xem, không mua cũng biết hàng lạ.
Chiếc xe đạp nhựa khá đẹp. Chắc chạy bằng pin. Bị buộc một vòng dây lên cổ chai nên cứ thế lòng vòng, lòng vòng.

Bên cạnh còn có một đồng chí xe tăng. Chắc cũng chạy bằng pin. Rất hăng hái hùng hổ lăn lộn trong một cái nắp hộp cũng bằng các tông, đặt ngửa.
Cứ lao lên mép nắp, lật ngửa rồi lại tự lật sấp, tiếp tục xung phong về hướng khác. Vẫn không quá nắp hộp. Như một con cua trong nồi.

Hồi mình còn ở độ tuổi chưa đi học, được đi xem xiếc trung ương (ở Hà Nội). Thích nhất mấy tiết mục xiếc thú. Nhớ mãi mấy con khỉ nhanh nhẹn đạp xe lòng vòng. Cổ khỉ, dĩ nhiên, buộc một sợi xích.
Em xe đạp đồ chơi mảnh mai hơn gã xe tăng, cổ cũng bị buộc một sợi dây lên cổ chiếc chai. Chỉ còn cách lòng vòng quanh chờ ai.

Khác xưa. Trên xe đạp không phải là một chú khỉ mà là một bác hậu-duệ của khỉ (Đác Uyn bảo thế và nhiều nền giáo dục ra rả dạy thế, chẳng bao giờ thèm hỏi "đúng chăng?").

Dẫu ít lông, không đuôi thời vẫn lòng vòng.

Hôm qua, hôm kia, và hôm nay

Vốn định viết về những trải nghiệm qua một chuyến đi.
Nhưng cứ thư thư hẵng.

Hôm qua không phải là một ngày quá tệ, để mình mong muốn quên đi.
Nhưng cũng không phải là một ngày, để mình mong muốn được nhắc đến.
Song, mình được nhắc.
Từ các bạn ...
Qua SMS.
Qua email.
Bằng blog.
Bằng ...
Cả từ nhà mạng, từ các admins, ...
Cảm ơn các bạn vì những lời chúc mừng.
Cảm ơn em vì tất cả những gì, còn nhiều hơn thế.
Đến chiều tối thì mình tìm cớ thoái thác một cuộc vui.
Mình đi uống dăm chai bia "xếch" với hai gã vong niên. Không biết, để chẳng nhắc gì mình về ngày ấy. Những gã trải đời. Trên nếu chưa thông thiên văn thì dưới cũng khá tường địa lý.
Nhưng hôm qua mình bắt gặp góc yếu đuối của những gã trung niên sành sỏi. Khi do dự đưa con đi tỵ nạn giáo dục.
Hôm qua mình cũng nhìn thấy nước mắt trong đáy mắt ráo hoảnh của những gã đàn ông rắn rỏi. Những giọt nước mắt không lăn trên má, không nhỏ lên bàn, chảy lặn ngược vào trong, đắng cay, mặn chát. Về những đứa con không chịu về thăm quê, miền quê giàu truyền thống, miền quê đất học.
Hôm qua, bỗng mình nghĩ ra một điều trớ trêu rằng: để đưa những đứa con đó về quê, phải đi vòng qua một nước khác, qua một nền giáo dục của một dân tộc khác.

Hôm kia, chẳng biết có trớ trêu gì không, là ngày "dừng lại ở hai con để nuôi dạy cho tốt". Cổ nhân dạy câu "biết đủ", nào có đếm 1, 2, 3, 4? Phải chăng để nuôi dạy tốt thì phải có một đại tá công an về làm thanh tra ở bộ học?

Hôm nay, dân "đất nghìn năm" lại tung tăng bơi xuồng trên phố. Chỉ sau ít phút mưa. Chỉ sau một tuần còn bị cúp điện bởi thiếu nước.
Hay tại tiền cần để xây cống đem đi xây cổng hết rồi? Hay không phân biệt được thứ đi qua cổng và thứ đi qua cống?

Đầu tháng Bảy

Hôm nay là ngày đầu tiên của tháng Bảy.
Đột xuất, mình đi Phước Sơn.
Trên đường đi, gần Thạnh Mỹ, đột ngột tắc đường. Một bạn xe đầu kéo, chở những cây gỗ lớn, có lẽ trọng tải hơi ham, và có lẽ, tốc độ hơi nhanh khi qua cua xuống dốc, tối hôm trước, đã mệt mỏi tựa lưng vào vách đá, ngửa bụng ra đường. Thế là mình phải đứng đường, hơn một tiếng đồng hồ, chờ người ta giúp bạn ấy đứng dậy. Vì mình đến nơi đúng lúc hai bạn xe cẩu vừa dàn quân ra chắn ngang con đường độc đạo. Cũng may người ta cho thông đường khi dựng được đầu xe sang một bên, phần sau và các đồng chí gỗ vẫn ôm chặt lấy nhau bên rãnh đường.
Cuối cùng thì trưa mới đến Khâm Đức. Bù cho mình là một bữa cơm khá ngon miệng.
Đường vào khu mỏ lại chầm chậm ... theo đuôi một bạn xe đầu kéo khác, nặng nề cõng thiết bị lớn trên lưng. Vừa vào đến nơi thì mây đen vần vũ. Nghĩ bụng trên này chắc mưa thật chứ không lắc rắc như dưới phố đâu nhỉ. Câu trả lời đến ngay, thật nhanh mà cũng thật chậm.
Một cơn mưa rừng thật sự. Sầm sập. Trắng xóa cả rừng. Mình thấy cơn mưa tung tóe trên các mái tôn, gõ đinh tai nhức óc ngay trước mặt, cách chỉ chừng dăm thước. Thế mà chỗ mình đứng vẫn khô nguyên (?!), cho đến khi mình nhận ra tình thế, không quá vội vã lùi vào dưới mái che.
Không khí nhanh chóng trở nên lành lạnh. Mưa hối hả. Công trường là khoảnh đất không quá rộng đột nhiên biến thành đại công trường. Hai chiếc xe đầu kéo cùng một xe cẩu lúng túng xoay xở trên mặt đất nhanh chóng trở nên trơn lầy như bôi mỡ. Kết cục các bạn ấy đều chịu đứng yên, vì có cố gắng cũng chỉ quay tít bánh xe chứ thân hình không nhúc nhích.
Hai bạn xe đầu kéo tiếp theo cũng đành thúc thủ ngoài cổng vì tiến thoái lưỡng nan. Xa hơn một chút, bạn xe đi sau cùng cũng chết dí ở chân dốc. May mắn là tý nữa thì bít mất đường. Không thì tối nay mình phải ngủ lại trên ấy rồi.
Chưa kể hàng loạt xe đầu kéo khác đành cõng hàng trên lưng mà qua đêm dọc đường lớn. Cơn mưa đầu mùa như chỉ mới báo hiệu gian truân sắp tới.

Chiều tối về đến ĐN thì dường như những cơn mưa chưa kịp tới đây. Thế mà chốc sau đã nặng hạt. Thấy không thấm vào đâu so với cơn mưa rừng vừa trải qua, vả lại nghĩ đằng nào về cũng phải giặt giũ sau một ngày bụi bặm, nên chỉ cần khoác áo mưa tiện lợi che túi laptop, đạp xe về nhà giữa lúc mưa to nhất.
Đã lâu mới lại đạp xe dưới mưa và nếm lại cảm giác ướt sũng.

Kết thúc một ngày đầy những xe đầu kéo, xe cẩu và ... mưa.
Chuẩn bị cho những bận rộn bên bàn thiết kế chuyển dần ra nặng nhọc công trường.

Không biết những cơn mưa này có làm dịu bớt đồng chí điện lực, cho dân đỡ khổ không nhỉ?
Nghe cứ như Tái ông thất mã!

Hôm nay ...

Lâu nay mình lười viết quá.
Thực ra thì không phải bởi quá bận. Mặc dù đúng là mình bận thật. Hầu như ngày nào cũng hùng hục từ 7h sáng đến 7h tối. Tối chả buồn ăn. Về nhà chỉ muốn tắm và ngủ.
Nhưng đôi khi vẫn ráng đọc tý.

Hôm trước tình cờ đọc qua giới thiệu về Việt sử yếu của Thái Hà Diên Mậu (Thái Xuyên).
Tác giả này xưa nay vẫn bị xem là kẻ bán nước đại gian đại ác. Nhiều người muốn xét lại. Mình nghĩ, sách còn đó sao không đọc.
Thời buổi nhiễu nhương. Ca ngợi hết lời nào phải thánh. Đạp xuống bùn đen cứ là người.
Tự đọc tự suy chẳng tốt hơn ru? Mới cất công tìm sách.
Chưa đọc đã thoảng cảo thơm. Nghĩ, lưu danh trăm năm trăm ngàn người đã được một? Lưu tiếng ngàn năm ngàn vạn người liệu có hai?

Nhân tiện, nói chuyện có bài thơ, tương truyền xỏ xiên họ Hoàng nói trên. Ai làm cũng lắm khảo dị, nhiều nguồn dẫn là Tản Đà, theo ý một bài thơ xưa của Bạch Cư Dị.
Mình không định nói chuyện thơ ở đây. Thơ vịnh chim họa mi, mở đầu bằng cách chơi chữ "họa" là "vẽ":

Họa mi, ai vẽ nên mi?
Trông thì mi đẹp, hót thì mi hay!
Ai đưa mi đến chốn này?
Nước trong, gạo trắng mi ngày ăn chơi
Lồng son, cửa đỏ thảnh thơi
Mi bay, mi nhảy, sướng đời nhà mi
Nghĩ cho mi cũng gặp thì
Rừng xanh mi có nhớ gì nữa không?

Chả là, đọc xong câu cuối bỗng thấy buồn ơi là buồn.
Ngửa cổ nhìn trời ngỡ lồng son. Cúi mặt tưởng đường là cửa đỏ. ...

Nóng

Nóng có hai loại.
Nóng ngoài trời và Nóng trong người.

Nóng trong người lại có hai loại.
Loại có thể uống trà Dr Thanh và loại trà ấy chẳng ích gì.

***

Năm nay trời nóng.

Mới Tết ra đã nóng. Rồi lại xen lạnh. Cứ như trên sa mạc. Gọi là khí hậu bị sa mạc hóa.
Sa mạc không cây không cối mới vậy.

Nóng lại cộng hưởng cùng cúp điện.
Chặt không biết bao nhiêu rừng làm thủy điện. Nay thủy điện cầu "lạy trời mưa xuống ...".
Không điện bởi không nước.
Hỏi nước ấy đâu? Rằng năm ngoái tràn xuống cuốn trôi nhà trôi người chứ đâu?

Bởi không gì giữ Nước.

Dọc đường

Chả là tuần trước về quê.
Đường ra loang loáng chảo rang. Đường vào sụt sùi tầm tã.
Hay nỗi niềm Huế festival?

***

Từ ngày khánh thành hầm đường bộ Hải Vân, mình thôi không cưỡi ngựa sắt rong ruổi đường này nữa, cũng đã nhiều nhiều năm. Chuyến rồi nhận nhiệm vụ transporter, tải ra một con dream cũ, nên mới lại làm rider. Nhưng không leo đèo như trước, mà thẳng tới bến, sang ngang bờ Bắc bằng đò "Hà Mã Đẻ Con" (HAMADECO). Vẫn còn nhôm nhoam, song cũng được. Nhanh, gọn, khỏe. Dăm phút đợi chờ ngắm non, ngắm nước, biết có hữu tình?



***

Ít phút nghỉ đỡ mỏi, ngồi uống nước mía ở Huế. Có ông kia tiến đến hỏi: "Anh là thầy hả?". Mất một lúc định thần mới hiểu. :-D Nguyên nhân là đây:



Nhân tiện dán vào đây bức hình dễ thương này:

Đường Kách Mệnh

Khi mình gõ cái tiêu đề trên đây, bạn UniKey không cho mình bỏ dấu sắc ở chữ "kách". Hẳn bạn ấy nghĩ rằng mình viết sai chính tả tiếng Vịt. Thế mà trong trí nhớ mình vẫn nhớ rằng đã từng nhìn thấy 03 chữ này ở đâu đó rồi. Mà còn do một người nổi tiếng viết hẳn hoi.

Nhưng thôi. Hôm nay mình không định bàn chuyện ngôn ngữ. Cũng chẳng định lên đường đi đâu hay làm cái gì đó.
Chẳng qua là vì mình mới xem phim Revolutionary Road.
Thoạt đầu cứ tưởng các nhân vật trong phim định làm đại sự. Sau hóa ra chỉ là gia đình ấy sống ở con đường mang tên đó.

Nói chuyện phim. Mình vỡ ra một điều.
Xưa nay cứ nghĩ con người hơn loài vật ở chỗ có ngôn ngữ để biểu đạt ý nghĩ.
Lại thường hành động để chứng minh ý nghĩ nữa.
Hóa ra không hẳn vậy.
Thường khi con người sử dụng ngôn ngữ và hành động chỉ để che dấu ý nghĩ thật của mình.