Một bài viết dễ đọc.
Vì sao Tập đoàn Thiên Long chủ động "bán mình" cho Nhật Bản đúng lúc đang ở đỉnh cao?
Ngày 9/9/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia chấp thuận có điều kiện thương vụ Kokuyo (Nhật Bản) thâu tóm Tập đoàn Thiên Long. Theo lộ trình, Kokuyo mua toàn bộ 46,82% cổ phần do Thiên Long An Thịnh nắm, sau đó chào mua công khai thêm 18,19% trong tháng 10–11/2026 để lên 65,01%. Tổng giá trị thương vụ khoảng 27,6 tỷ yên, tương đương 4.500–4.700 tỷ đồng.
Nhiều người tiếc "cây bút tuổi thơ" về tay người Nhật. Nhưng câu hỏi đáng đặt ra là: Tại sao một thương hiệu lâu năm lại phải bán cho Nhật hay là họ chủ động muốn bán?
Quan điểm của tôi là họ chủ động bán. Ông Cô Gia Thọ chọn bán đúng lúc doanh nghiệp ở đỉnh doanh thu và vị thế, ông nhìn thấy cái trần phía trước.
- Tổng tài sản 3.569 tỷ, trong đó vốn chủ sở hữu 2.523 tỷ, tức hơn 70% => nợ rất thấp.
- Cổ tức vẫn giữ 35%/mệnh giá.
- Doanh thu 2025 đạt kỷ lục 4.174 tỷ.
=> Điều này cho thấy DN đang rất khỏe, không phải do cần tiền gấp mới bán
Vậy tại sao lại bán? Có bốn lý do cộng lại.
1. Người sáng lập đã đến tuổi phải tính chuyện kế nhiệm
Ông Cô Gia Thọ sinh năm 1958, năm nay 68 tuổi. Ghế tổng giám đốc đã giao cho người ngoài gia đình. Từ năm 2025, ông nói mỗi bộ phận đều chuẩn bị sẵn một "hạt giống" kế cận. Sau thương vụ, ông chỉ cam kết đồng hành cùng chủ mới ít nhất 3 năm.
Đây là con đường quen thuộc của thế hệ doanh nhân khởi nghiệp thập niên 80–90. Anh em ông Đỗ Minh Phú bán Diana cho Unicharm năm 2011. Anh em ông Trần Kim Thành bán mảng bánh kẹo Kinh Đô cho Mondelez năm 2014–2015. Khi thế hệ sau không trực tiếp điều hành, bán cho một tập đoàn cùng ngành thường giữ được giá trị tốt hơn.
2. Giữ thị phần trong nước ngày càng tốn kém
Đây là con số quan trọng nhất mà ít bài báo nhắc tới. Năm 2025, chi phí bán hàng của Thiên Long tăng 61%, lên 1.239 tỷ. Riêng tiếp thị và hội chợ hơn 759 tỷ, gấp hơn 3 lần năm trước. Kết quả là doanh thu kỷ lục nhưng lợi nhuận vẫn giảm.
Nguyên nhân chính do công ty tự thừa nhận là nhà sản xuất Trung Quốc dịch chuyển sang Việt Nam để né thuế Mỹ, khiến cạnh tranh trở nên khốc liệt.
Nói đơn giản là trước đây bán thêm 100 đồng thì giữ lại được phần lời kha khá. Giờ muốn giữ chỗ trên kệ hàng trước hàng Trung Quốc giá rẻ thì phải chi rất nhiều cho quảng cáo và nhà phân phối. Doanh thu vẫn lên, nhưng tiền lãi thì chững lại.
3. Muốn đi xa thì cần người dẫn đường
Xuất khẩu năm 2025 tăng 17%, nhanh gấp đôi mảng nội địa, nhưng mới chiếm 28% doanh thu. Ông Thọ nói rằng thị trường nước ngoài khắt khe và cần danh mục sản phẩm đa dạng, tự đi một mình thì rất chậm.
Kokuyo cũng không phải người lạ. Họ đã đặt Thiên Long sản xuất hàng theo thiết kế của mình nhiều năm => họ biết rõ nhà máy, biết rõ chất lượng. Người mua càng hiểu tài sản thì càng sẵn sàng trả giá cao.
Khi công bố, mức giá Kokuyo đưa ra cao hơn khoảng 25% so với giá thị trường. Gia đình ông Thọ vẫn giữ lại hai công ty liên kết là Nhà sách Phương Nam và PEGA. Họ chủ động rút một phần chứ không phải bán sạch.
Theo ông Thọ, Kokuyo là doanh nghiệp hơn 100 năm tuổi, có văn hóa bền bỉ, và qua các thương vụ trước thì họ luôn giữ thương hiệu địa phương thay vì xóa sổ.
Điều này đúng, nhưng mới là một nửa câu chuyện.
Năm 2011, Kokuyo mua lại Camlin, thương hiệu văn phòng phẩm lâu đời của Ấn Độ. Họ giữ đúng lời hứa và thương hiệu Camlin vẫn còn đến nay. Nhưng sau thương vụ, doanh thu tăng mà lợi nhuận không theo kịp. Biên lãi ròng giảm từ 2,4% xuống 0,8% và công ty từng lỗ trong hai năm tài chính 2013 và 2014.
Ngược lại, Diana về tay Unicharm cũng là một tập đoàn Nhật lại tăng trưởng mạnh. Giai đoạn 2011–2018, doanh thu tăng bình quân 21% mỗi năm, lợi nhuận tăng 34% mỗi năm.
Điều này có nghĩa là gì? Giữ được thương hiệu không có nghĩa là giữ được sức sống.
Câu hỏi thực sự với Thiên Long không phải là: “Cái tên Thiên Long có biến mất hay không? mà sau khi đổi chủ, Kokuyo có thể biến Thiên Long thành một Diana thứ hai hay Thiên Long sẽ đi theo con đường khó khăn hơn của Camlin?
_____
Bài viết của tôi sẽ dừng ở đây với đa số bạn đọc.
Phần tiếp theo dành cho nhà đầu tư: Thương vụ M&A này của Thiên Long sẽ tác động thế nào đến giá cổ phiếu TLG trên sàn? Liệu DN có còn duy trì được mức cổ tức tiền mặt hấp dẫn như hiện tại khi về tay chủ mới và đâu là những cơ hội lẫn rủi ro lớn nhất mà nhà đầu tư cần lưu ý lúc này?